ඉතිහාසය

කිරිබත්ගල කඳුවැටියෙන් හා වේ ගඟින් මැදි වූ වටාපත නම් ගම් පියසෙහි සිටි ජනයා ක්‍රි.ව.1931 වර්ෂයේ තම දරු දැරියන්ට සිප් සතර කියා දීමට ඉදිකළ විදුබිම සුමිත්තානන්ද මහා විදුහලයි. 

වටාපත ගමට ආලෝකයක් වූ සුමිත්තානන්ද පන්සලෙහි විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි සුමිත්තානන්ද නායක නාහිමියන් හා ගමෙහි වත්පොහොසත්කමින් ඉහළින් වැජඹුණු කළුපහන මහතා සහ මරික්කාර් මහතා යන ආදීන් මුල් වී කුඩා කඳු ගැටයක් උඩ කටුමැටි ගසා පොල් අතු සෙවිලි කර මුල් ම ගොඩනැගිල්ල ඉදිකරන ලදී.

ගමෙහිම ඉපිද තම උත්සාහයෙන් ඉදිරියට ගිය සිල්වා නම් තරුණයා මෙහි මුල්ම විදුහල්පති ලෙස වැඩ ආරම්භ කරන ලදී. පසුව මෙහි කන්නංගර, කුරුප්පු, මාතර ආරච්චි, ශාන්ත, ජිනදාස, ප්‍රේමරත්න, ජිනසේන, ගුණතිලක, ධර්මසේන, එරබද්ද, බණ්ඩාර යන ගුරුපියවරුන් ආදීන් මෙහි එදා නිවූ ලෙස පාසලේ  ලොකු මහත්තයා ලෙස වැඩ කර ඇති අතර අද ධර්මරත්න ගුරු පියාණන් මෙහි වැඩ කටයුතු ඉදිරියට සොයා බලා කටයුතු කරයි.

එදා භාවිත කළ සුමිත්තානන්ද විදුහල කාලයාගේ වෙනස්වීමත් සමඟ අද වටාපත මහා විදුහල නමින් නම වෙනස් වී ඇත.

ආරම්භයේ සිටි ගුරුභවතුන් ගණන එකක් වුවද අද 26 දක්වා වර්ධනය වී ඇති අතර සිසුන් නව දෙනෙකුගෙන් ඇරඹි පාසලට අද සිසුන් 300 ඉක්ම වූ දරු පිරිසක් අකුරු කරන්නට එති.

එදා තිබූ කටු මැටි ගොඩනැගිල්ල, අද ගලින් නිම වූ දෙමහල් ගොඩනැගිල්ලක් සහිත ගොඩනැගිලි පහකින් සමන්විතව ඉතා දියුණු තත්වයට පත් වී ඇත.

කිරි කොක් රෑනක් මෙන් උදෑසන පාසල කරා පියනගන දරු දැරියන් පාසලෙහි එදා සිට අද දක්වා පැවති දියුණුව අපට කියා පායි.

 විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනික කටයුතු ප්‍රාථමික අංශය, ද්විතීයික අංශය වශයෙන් ක්‍රියාත්මක වන අතර  ක්‍රීඩා අංශය, සෞන්දර්යය අංශය, ප්‍රමුඛස්ථානයක් අත් කර ගනී. ඒ හැර මාධ්‍ය ඒකකය පරිගණක ඒකකය ඉංග්‍රීසි අංශය, පුස්තකාලය,  ද සක්‍රීය අයුරින් පවත්වාගෙන යයි.

මේ හැර රුක් රෝපණ වැඩසටහන්, අවුරුදු උත්සව පැවැත්වීම්,සිසුන් හඳුනා ගැනීමේ වැඩසටහන්, නිර්මාණ ප්‍රදර්ශණ, වෙසක් උත්සව වැඩසටහන්, විවිධ සංස්කෘතීන් නියෝජනය වන උත්සව පැවැත්වීම්, පොසොන් උත්සව සැමරීම්, බෝධි පූජා පිංකම්, ක්ෂේත්‍ර චාරිකා ලමා දින වැඩසටහන්, විවිධ ප්‍රසංග පැවැත්වීම් ආදී විෂය සමගාමී ක්‍රියාකාරකම්ද ඉතා ඉහළින් පවත්නාගෙන යනු ලබයි.

මේ වන විට විද්‍යාලයේ ආචාර්ය මණ්ඩලය 26ක් වන අතර, අනධ්‍යන කාර්ය මණ්ඩලය 4කින් සමන්විතය. තුන්සිය දහ අටක් පමණ වූ සිසු දරුවන්ගේ අධ්‍යාපනය ඉහළට ඔසවා තැබීම සදහා එම කාර්ය මණ්ඩලය නිරන්තරව ඇප කැප වී සිටී.